Thời gian gần đây, Công văn số 509/QLĐĐ-KTPTQĐ ngày 03/3/2026 của Cục Quản lý đất đai đã thu hút sự quan tâm của nhiều người dân khi giải đáp vướng mắc trong việc áp dụng khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024 về bồi thường, hỗ trợ tái định cư đối với hộ gia đình có nhiều thế hệ, nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên một thửa đất.
Có thể thấy một vấn đề rất đáng lưu ý đó chính là: Nhiều người dân đang hiểu chưa đúng về cụm từ "diện tích đất ở được bồi thường".
Khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024 quy định:
“4. Hộ gia đình, cá nhân có đất ở, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế đang sử dụng đất ở, đang sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất tại Việt Nam khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có đủ điều kiện được bồi thường về đất ở theo quy định tại Điều 95 của Luật này thì được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư hoặc tại địa điểm khác phù hợp.
Trường hợp trong hộ gia đình có nhiều thế hệ hoặc có nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên một thửa đất ở bị thu hồi nếu đủ điều kiện để tách thành từng hộ gia đình riêng theo quy định của pháp luật về cư trú hoặc có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng 01 thửa đất ở bị thu hồi mà diện tích đất ở được bồi thường không đủ để giao riêng cho từng hộ gia đình thì được xem xét hỗ trợ để giao đất ở có thu tiền sử dụng đất hoặc bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở cho các hộ gia đình còn thiếu.”
Quy định này nhằm giải quyết thực tế phổ biến tại Việt Nam: nhiều hộ gia đình nhiều thế hệ sinh sống trên cùng một thửa đất nhưng chỉ có một Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Khi Nhà nước thu hồi đất, nếu chỉ bố trí một suất tái định cư thì sẽ rất khó bảo đảm điều kiện sinh hoạt của từng hộ. Tuy nhiên, điều kiện để được xem xét hỗ trợ không phải căn cứ vào diện tích đất bị thu hồi, mà là "diện tích đất ở được bồi thường".
Đây chính là nội dung được Cục Quản lý đất đai làm rõ tại Công văn số 509/QLĐĐ-KTPTQĐ.
Theo đó:
"Diện tích đất ở được bồi thường" không đồng nghĩa với "diện tích đất ở bị Nhà nước thu hồi".
Nói cách khác:
+ Diện tích bị thu hồi là toàn bộ phần đất Nhà nước quyết định thu hồi.
+ Trong khi đó, diện tích được bồi thường chỉ là phần diện tích đủ điều kiện được bồi thường theo quy định của Luật Đất đai.
Đây là điểm rất nhiều địa phương trước đây còn lúng túng trong quá trình áp dụng.
Vậy có phải cứ nhiều thế hệ là được cấp thêm một suất tái định cư?
Câu trả lời là không.
Khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024 không quy định mỗi hộ trong gia đình nhiều thế hệ sẽ đương nhiên được giao thêm một lô đất hoặc một căn hộ tái định cư.
Quy định này chỉ đặt ra cơ chế xem xét hỗ trợ khi đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện, bao gồm:
+ Có nhiều thế hệ hoặc nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên cùng thửa đất;
+ Đất ở bị Nhà nước thu hồi;
+ Diện tích đất ở được bồi thường không đủ để giao riêng cho từng hộ;
+ Địa phương còn quỹ đất hoặc quỹ nhà ở tái định cư;
+ UBND cấp tỉnh có quy định cụ thể để thực hiện.
Như vậy, đây không phải là quyền phát sinh mặc nhiên, mà phụ thuộc vào điều kiện thực tế và chính sách của từng địa phương.
Vì vậy, khi nhận được phương án bồi thường, người sử dụng đất cần đặc biệt kiểm tra các nội dung sau:
+ Diện tích đất ở nào được xác định đủ điều kiện bồi thường;
+ Căn cứ pháp lý để xác định diện tích được bồi thường;
+ Hạn mức đất ở được công nhận theo quy định của địa phương;
+ Quy định của UBND cấp tỉnh về việc bố trí đất ở hoặc nhà ở đối với hộ gia đình nhiều thế hệ.
Việc hiểu đúng quy định ngay từ đầu sẽ giúp người dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời tránh kỳ vọng không đúng với quy định của pháp luật.
---------Luật sư Huyền Trang--------------