Đánh vào đầu người khác gây hậu quả nghiêm trọng có phải đương nhiên là tội giết người? Ranh giới giữa tội "giết người" và "cố ý gây thương tích" không chỉ được xác định từ vị trí bị tác động hay mức độ thương tích, mà quan trọng hơn là phải làm rõ ý thức chủ quan, mục đích, diễn biến hành vi và toàn bộ bối cảnh vụ việc.
Trong thực tế, có những vụ xô xát bắt đầu từ mâu thuẫn rất nhỏ: lời qua tiếng lại, bị chửi bới, bị tấn công trước, rồi một bên trong lúc nóng giận dùng gậy hoặc vật cứng đánh vào vùng đầu người khác, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Câu hỏi pháp lý đặt ra là: cứ đánh vào đầu người khác thì có đương nhiên là tội giết người không?
Theo Điều 123 Bộ luật Hình sự, tội giết người đòi hỏi phải làm rõ người thực hiện hành vi có ý thức tước đoạt tính mạng người khác hay không. Trường hợp nạn nhân không chết, cơ quan tố tụng vẫn có thể xem xét hướng giết người chưa đạt nếu có căn cứ chứng minh người phạm tội mong muốn hoặc bỏ mặc hậu quả chết người xảy ra.
Trong khi đó, Điều 134 Bộ luật Hình sự về tội cố ý gây thương tích lại tập trung vào hành vi cố ý xâm hại sức khỏe người khác. Người phạm tội có thể dùng hung khí nguy hiểm, đánh vào vùng nguy hiểm, gây thương tích nặng, nhưng nếu ý thức chủ quan chỉ nhằm gây thương tích, gây đau đớn, phản ứng trong lúc bức xúc, mà không nhằm tước đoạt mạng sống, thì cần cân nhắc định tội theo hướng cố ý gây thương tích.
Điểm mấu chốt không nằm ở một chi tiết duy nhất như “đánh vào đầu”, mà phải nhìn toàn bộ diễn biến vụ việc.
Cơ quan tiến hành tố tụng thường phải làm rõ các vấn đề sau:
Người bị đánh có phải là người gây sự, tấn công trước hay không? Hai bên có mâu thuẫn từ trước không? Hung khí có được chuẩn bị sẵn hay chỉ là vật có tại hiện trường? Người đánh có chủ đích nhắm vào vùng đầu không, hay hành vi xảy ra trong trạng thái hỗn loạn, bột phát? Có đánh một lần hay nhiều lần? Sau khi nạn nhân ngã, người đánh có tiếp tục tấn công không? Có hành vi truy sát, đe dọa giết, bỏ mặc hoặc cản trở cấp cứu không?
Những câu hỏi này rất quan trọng, bởi pháp luật hình sự không chỉ nhìn vào hậu quả, mà còn phải làm rõ lỗi, động cơ, mục đích, bối cảnh và ý thức chủ quan của người thực hiện hành vi.
Nếu một người chuẩn bị hung khí, chủ động tìm đánh, đánh nhiều lần vào vùng trọng yếu, tiếp tục tấn công khi nạn nhân đã gục, hoặc có lời nói/hành vi thể hiện ý định giết, thì dấu hiệu tội giết người sẽ rất rõ.
Nhưng nếu sự việc phát sinh đột ngột, người thực hiện không có mâu thuẫn từ trước, không chuẩn bị hung khí, bị kích động do trước đó bị tấn công, chỉ đánh một lần rồi dừng lại, không tiếp tục tấn công, không có hành vi truy sát, thì việc kết luận có ý thức tước đoạt mạng sống cần được xem xét hết sức thận trọng.
Đặc biệt, trong những vụ việc có yếu tố người bị hại là người gây sự hoặc tấn công trước, cần đánh giá đầy đủ vai trò lỗi của người bị hại. Đây có thể là căn cứ để xem xét tình tiết giảm nhẹ, trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, hoặc trong một số trường hợp đặc biệt là yếu tố liên quan đến phòng vệ/vượt quá giới hạn phòng vệ.
Tuy nhiên, cũng cần nói rõ: việc bị người khác gây sự, chửi bới hoặc tấn công trước không có nghĩa là mình được quyền đánh trả bằng mọi cách. Khi hành vi chống trả vượt quá mức cần thiết, hoặc khi nguy cơ tấn công đã chấm dứt mà vẫn tiếp tục đánh, người thực hiện vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
Vì vậy, trong các vụ án ranh giới giữa giết người và cố ý gây thương tích, điều quan trọng nhất là không được định tội theo cảm tính. Không thể chỉ vì hậu quả nặng mà mặc nhiên coi là giết người; nhưng cũng không thể chỉ vì mâu thuẫn bột phát mà xem nhẹ tính nguy hiểm của hành vi.
Phải đặt hành vi trong toàn bộ vụ việc: ai khởi phát mâu thuẫn, ai tấn công trước, dùng hung khí gì, đánh vào đâu, đánh mấy lần, mục đích là gì, sau đó người thực hiện đã làm gì.
-Luật sư Thành Đạt-
MỌI THẮC MẮC KHÁCH HÀNG VUI LÒNG LIÊN HỆ TỚI
FB: LUATSUTHANHDAT
HOTLINE/ZALO: 03.2518.2518
TRỤ SỞ TẠI HÀ NỘI: PHÒNG 201, SỐ 170 TRẦN DUY HƯNG, P.YÊN HÒA, TP HÀ NỘI
CHI NHÁNH TẠI HƯNG YÊN: TẦNG 2, LÔ 86, KHU ĐÔ THỊ LẠC HỒNG PHÚC, ĐƯỜNG NGUYỄN BÌNH, PHƯỜNG MỸ HÀO, TỈNH HƯNG YÊN, VIỆT NAM
|